Wanneer Macht ongezond wordt
“Macht corrumpeert”
Een bekende uitspraak. Maar eigenlijk klopt die maar half.
Macht op zichzelf is niet verkeerd. Sterker nog: zonder macht komt een organisatie nauwelijks in beweging. Er moeten immers besluiten worden genomen en mensen moeten weten wie waarvoor verantwoordelijk is.
Binnen organisaties bestaan daarom hiërarchieën. Leidinggevenden, managers, directies. Helemaal logisch.
Het probleem ontstaat pas wanneer mensen verkeerd omgaan met hun macht.
Of juist wanneer ze hun macht niet durven gebruiken.
Macht is meer dan een functie
Macht draait niet alleen om positie. Natuurlijk geeft een functie invloed. Een leidinggevende kan besluiten nemen, taken verdelen of grenzen stellen.
Maar er bestaan ook andere vormen van macht:
- de collega met unieke kennis,
- de collega met de meeste dienstjaren
- de medewerker met een grote mond,
- de populaire collega die iedereen meekrijgt,
- die ene persoon bij wie iedereen op z’n hoede is.
Opvallend genoeg zie je regelmatig dat iemand met weinig formele macht tóch het gedrag van een hele groep bepaalt. Waarom?
Omdat macht uiteindelijk draait om hebben van invloed
Wanneer macht ongezond wordt
In onze praktijk zien we vaak dat macht ongezond wordt zodra angst of onzekerheid een rol gaan spelen.
Bijvoorbeeld:
- de manager die fouten probeert te verbergen,
- de leidinggevende die kritiek persoonlijk opvat,
- de teamleider die ‘verdeelt en heerst’,
- de leidinggevende die kwetsbaarheid van medewerkers misbruikt.
- of kritische medewerkers die langzaam buitenspel worden gezet.
Soms gebeurt dat openlijk, maar veel vaker subtiel. Mensen houden informatie achter, besluiten worden minder transparant en medewerkers voelen haarfijn aan dat tegenspreken “niet handig” is.
En zo ontstaat langzaam een angstcultuur.
Wanneer mensen hun plek niet innemen
Het tegenovergestelde gebeurt ook.
Sommige leidinggevenden hébben wel verantwoordelijkheid, maar durven hun positie niet echt in te nemen. Ze vermijden conflicten omdat ze aardig gevonden willen worden. Ze durven geen grenzen te stellen of laten dominante medewerkers feitelijk het team aansturen.
Wanneer echter een leidinggevende zijn plek niet inneemt, ontstaat er onduidelijkheid. Anderen vullen die ruimte dan vanzelf op. Vaak niet bewust, maar wel voelbaar.
Het ‘systeem’ zoekt als het ware automatisch naar iemand die richting geeft.
Binnen het systeem denken noemen we dit ook wel het belang van rangorde: duidelijkheid over rollen, verantwoordelijkheid en positie binnen het systeem.
Dat heeft niets te maken met “de baas spelen”. Juist duidelijke en gezonde leiding zorgt vaak voor rust, veiligheid en vertrouwen.
Macht en het systemische principe van Balans
Binnen organisaties speelt nog iets belangrijks: balans tussen macht, verantwoordelijkheid en wederkerigheid.
Mensen voelen feilloos aan wanneer macht zorgvuldig en in dienst van het team wordt gebruikt… of juist niet.
Wanneer leidinggevenden hun macht gebruiken om controle te houden of zichzelf te beschermen, raakt die balans verstoord. Lees hier één van onze eerste artikelen nog eens op na
Denk aan:
- managers die successen claimen maar fouten afschuiven op medewerkers,
- medewerkers die veel verantwoordelijkheid krijgen maar nauwelijks beslissingsruimte,
- leidinggevenden die eigenaarschap vragen maar ieder detail blijven controleren,
- of teams die voortdurend extra inzet leveren zonder echte waardering terug te krijgen.
Ook een machtspositie die niet wordt genomen, verstoort de balans:
- leidinggevenden die conflicten vermijden,
- geen duidelijke richting geven,
- of dominante medewerkers feitelijk het team laten aansturen.
Mogelijke gevolgen:
- goede medewerkers die de organisatie verlaten
- vergaderingen waarin mensen vooral politiek correct reageren,
- cynisme richting veranderingen,
- een cultuur van “ja zeggen, nee doen”,
- en teams waarin mensen vooral bezig zijn zichzelf te beschermen.
Persoonlijk leiderschap als sleutel
Macht vraagt uiteindelijk om volwassenheid en persoonlijk leiderschap.
- Kun je verantwoordelijkheid dragen zonder anderen te overheersen?
- Kun je duidelijk zijn zonder angst te creëren?
- Durf je je positie in te nemen zonder jezelf groter te maken dan de rest?
- Durf je kwetsbaar te zijn
- En sta je voor jouw persoonlijke integriteit
Als OrganisatieGroei kijken we niet alleen naar gedrag of structuur, maar ook naar wat er onder de oppervlakte speelt. Want macht gaat zelden alleen over macht. Vaak gaat het over onzekerheid, erkenning, angst of controle.
Niet door macht weg te nemen maar door er bewuster en eerlijker mee om te gaan, ontstaat echte verandering.
Want wanneer macht gezond wordt ingezet, ontstaat er iets moois:
duidelijkheid, veiligheid, eigenaarschap, openheid en samenwerking.
En daar wint uiteindelijk iedereen bij.
