De grootste misverstanden beginnen met één verkeerde aanname.
‘Hij zegt niets tijdens de vergadering. Hij zal het er wel niet mee eens zijn.‘
‘Ze belt me niet terug. Ik zal wel weer iets verkeerd hebben gedaan.‘
Herkenbaar?
Binnen een fractie van een seconde hebben we een verklaring. We vullen in wat de ander denkt, voelt of bedoelt, zonder te weten of het klopt.
Ons brein doet dat automatisch, maar het probleem ontstaat pas wanneer we onze aanname gaan zien als waarheid.
Een aanname voelt als een feit
Een aanname is een conclusie waarvoor je onvoldoende informatie hebt. Toch gedragen we ons er vaak naar alsof die conclusie klopt.
We zien gedrag, geven er betekenis aan en behandelen onze conclusie als de waarheid. Vanaf dat moment stellen we geen vragen meer en zoeken we vooral naar bevestiging van ons eigen gelijk.
En precies dan gaat het mis.
Waarom ons brein graag aannames doet
Ons brein houdt van snelheid en duidelijkheid. Een aanname is de kortste route naar een verklaring. Je hoeft geen andere mogelijkheden meer te onderzoeken.
Vaak volgen we hetzelfde vertrouwde ‘olifantenpaadje’ in ons denken: de bekende route van overtuigingen die zijn ontstaan door onze opvoeding, ervaringen en eerdere gebeurtenissen. Dat voelt veilig en bevestigt ons eigen gelijk.
Bovendien is een aanname comfortabel. Als de oorzaak bij de ander ligt, hoeven we ons niet af te vragen welke rol wij zelf hebben gespeeld.
Opvallend genoeg kiezen we vaak voor de meest negatieve verklaring. Niet omdat die waarschijnlijker is, maar omdat ons brein daar sneller betekenis aan geeft.
Wanneer een aanname een vooroordeel wordt
Een aanname gaat meestal over één persoon of één situatie.
Een vooroordeel gaat een stap verder. We vormen een oordeel over een persoon of zelfs een hele groep, nog voordat we over voldoende kennis of feiten beschikken. Herhaalde aannames kunnen zo uitgroeien tot een vooroordeel.
Vaak herken je een vooroordeel aan woorden als altijd, nooit, ieder(een) of alle(maal). Daarmee maken we van een enkele ervaring of indruk al snel een algemene waarheid.
Vanaf dat moment kijk je niet meer onbevangen naar anderen, maar naar het etiket dat je op hen hebt geplakt. Vervolgens zie je vooral nog wat jouw oordeel bevestigt.
Het gevaar is ook hier dat je stopt met onderzoeken wat werkelijk waar is.
Dáár zit de echte uitdaging. Ben jij bereid je oordeel even te parkeren, opnieuw onbevangen te kijken en jezelf af te vragen: “Zie ik het wel goed?”
Vooroordelen maken de wereld zwart-wit
Kijk naar het nieuws of scroll een paar minuten door sociale media. Voor je het weet vliegen de oordelen je om de oren.
“Asielzoekers zijn…”
“De regering bakt er niets van…”
“Ondernemers denken alleen aan geld…”
Complexe vraagstukken worden teruggebracht tot één eenvoudige conclusie en al snel is een zondebok gevonden. De werkelijkheid is zelden zo eenvoudig, maar ons brein houdt van snelle verklaringen.
Juist daarom zijn vooroordelen zo gevaarlijk. Ze vervangen nieuwsgierigheid door zekerheid en nuance door een fixed etiket.
Wie de geschiedenis kent, weet hoe gemakkelijk hele groepen mensen daardoor worden buitengesloten of verantwoordelijk worden gemaakt voor problemen die veel complexer zijn.
De prijs van aannames
Zodra we onze eigen conclusies als waarheid behandelen, ontstaan misverstanden, wantrouwen en onnodige tegenstellingen. Samenwerking wordt stroever, verbinding verdwijnt en uiteindelijk betaalt iedereen de rekening.
Veel gedoe tussen mensen ontstaat niet door wat iemand doet, maar door wat wij er zelf van maken en voor de ander invullen.
ANNA
Gelukkig kan het ook anders: ANNA.
Altijd Navragen Nooit Aannemen.
Voordat je een conclusie trekt, stel jezelf eens drie eenvoudige vragen.
- “Weet ik dit zeker?”
- “Welke andere verklaring is mogelijk?”
- “Heb ik het de ander eigenlijk wel gevraagd?”
En ga vervolgens het gesprek aan.
Nieuwsgierigheid is misschien wel de krachtigste ’remedie’ tegen aannames.
Denk je de volgende keer precies te weten waarom iemand iets doet? Haal dan ANNA erbij.
Aannames en vooroordelen ontstaan niet bij de ander, maar in ons eigen hoofd.
‘Je eigen aannames zijn de ramen waardoor je naar de wereld kijkt. Maak ze af en toe schoon. Anders komt het licht niet binnen.’ -Alan Alda-
Misschien verandert de ander daardoor niet. Maar jij kijkt wel met een helderder blik.
