Hoe oude pijn ongemerkt kan doorsijpelen in leiderschap en teams
De afgelopen jaren lijkt de wereld steeds harder te worden. Polarisatie neemt toe en mensen komen steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar te. Groepen of zelfs volken die ooit zelf machteloos waren of slachtoffer van uitsluiting of onderdrukking, blijken nu soms dezelfde hardheid te laten zien richting anderen.
Dat roept een ongemakkelijke vraag op:
Zou het kunnen dat mensen, teams en zelfs organisaties soms ongemerkt doorschieten van gekwetstheid naar controlerend of zelfs beschadigend gedrag?
In een eerder artikel kwam het Yin Yang symbool al eens ter sprake. Twee tegengestelde krachten die niet alleen tegenover elkaar staan, maar elkaar ook aanvullen. Misschien geldt dat ook voor kwetsbaarheid en macht, voor pijn en hardheid.
Want wie zich ooit machteloos voelde, ontwikkelt immers vaak een beschermlaag om dat gevoel nooit meer te hoeven ervaren.
Het patroon onder de oppervlakte
Binnen de psychologie bestaat hier al langer aandacht voor. Anna Freud beschreef ooit het mechanisme van “identificatie met de agressor”. Kort gezegd: mensen die zich bedreigd of machteloos voelen, kunnen onbewust gedrag gaan ontwikkelen dat lijkt op het gedrag waar ze zelf ooit onder leden. Niet uit slechtheid. Maar uit bescherming.
Ook binnen teams en organisaties zie je dit terug. Enkele voorbeelden:
- De medewerker die zich jarenlang niet gehoord voelt en uiteindelijk cynisch wordt richting collega’s.
- De leidinggevende die ooit gebukt ging onder autoritair leiderschap, vertoont nu zelf dezelfde trekken.
- De manager die ooit geen steun kreeg en nu moeite heeft om anderen te ondersteunen.
- De medewerker die ooit pestgedrag heeft ervaren, wordt plots zélf pester in een nieuw team.
- De behulpzame collega van vroeger die nu vooral voor zichzelf lijkt te kiezen.
Wat begint als pijn of onzekerheid, kan langzaam veranderen in hardheid, wantrouwen of verwijtgedrag.
De dramadriehoek op de werkvloer
Binnen onze teamcoaching gebruiken we geregeld de Dramadriehoek van Karpman (lees hierover meer in een eerder artikel). Een inzichtrijk model waarin menselijk gedrag kan bewegen tussen drie rollen: slachtoffer, redder en aanklager.
Zoals we al vaker in onze artikelen hebben benoemd; sec het gedrag van mensen is bijna nooit het hele verhaal. Onder elk gedrag schuilt een veelvoud aan ervaringen, overtuigingen en emoties die veel ouder zijn dan de situatie waarbij het gedrag tot uiting komt.
Wat betekent dit voor leiderschap?
Goed leiderschap vraagt daarom veel meer dan sturen op gedrag alleen. Het vraagt ook dat je als leider bereid bent om naar jezelf te kijken.
- Waar word jij geraakt?
- Wanneer schiet jij in controle?
- Wanneer voel jij je niet gehoord, onzeker of niet serieus genomen?
Juist daar begint persoonlijk leiderschap.
Want leiders die hun eigen pijn, frustratie of onzekerheid niet (willen) herkennen, lopen het risico die onbewust door te geven aan hun team. Tevens ontbreekt hen daardoor ook het vermogen om dat alles bij hun medewerkers te onderkennen.
Dat gebeurt meestal niet bewust of expres. Sterker nog: juist betrokken en hardwerkende mensen ontwikkelen soms dit soort patronen, omdat ze grip proberen te houden op spanning of onzekerheid.
De kracht van bewustwording
Misschien is dat uiteindelijk wel de belangrijkste les:
Dat kwetsbaarheid en kracht dichter bij elkaar liggen dan we denken.
Wie zijn eigen gekwetstheid onder ogen durft te zien, hoeft die minder snel op anderen af te reageren. Wie leert begrijpen wat hem of haar drijft, ontwikkelt meer begrip voor de ander en krijgt keuzevrijheid in het eigen gedrag.
Dat geldt voor mensen, teams en ook voor (groepen in) samenlevingen.
De vraag is dus niet: “Wie van ons heeft er gelijk?”
Maar misschien vooral: “Welke pijn, angst of behoefte zit er onder mijn gedrag en dat van de ander verborgen?”
Zie hier een prachtige mogelijkheid tot echte verbinding!
Wil je een uitgebreide hand-out van de Dramadriehoek ontvangen, laat dan even een reactie achter in de sidebar.
