Waarom zwijgen geen kracht meer is
Recent besteedde de NOS aandacht aan mentale problemen bij mannen. Voetballers spraken zich uit in de campagne Samen voor Kwetsbaarheid. Grote namen die openlijk vertellen over paniek, somberheid en prestatiedruk. Daarmee maken deze verhalen duidelijk dat het hier niet om incidenten gaat, maar om een structureel probleem.
De cijfers liegen niet
Volgens het CBS kampt 39 procent van de mannen in Nederland met mentale problemen.
In aanvulling daarop plegen in ons land jaarlijks aanzienlijk meer mannen dan vrouwen zelfmoord. Mannen zoeken aantoonbaar minder snel psychologische hulp. Bovendien praat ongeveer 40% van de mannen niet over mentale problemen.
De ongeschreven regels van onze opvoeding
Veel mannen zijn opgegroeid met duidelijke boodschappen:
- “Een echte man huilt niet.”
- “Niet zeuren, je moet sterk zijn.”
- “Los het zelf op.”
- “Laat je niet kennen.”
Dit lijkt op het eerste gezicht een opvoeding die daadkracht, verantwoordelijkheid en doorzettingsvermogen wil creëren.
Echter, wat ongemerkt ook meegegeven wordt is iets anders: Dat je gevoelens voor jezelf houdt. Dat je geen hulp vraagt. Dat ‘opkroppen’ normaal is. Dat kwetsbaarheid een zwaktebod is.
In bredere zin wordt in onze westerse cultuur mannelijkheid sterk gekoppeld aan prestaties, autonomie en controle. Wie stoer is, telt mee. Echter, wie kwetsbaar is moet oppassen niet als ‘watje’ en onbetrouwbaar te worden betiteld.
Wat dit betekent voor leiderschap
In organisaties zien we natuurlijk de gevolgen van mentale druk bij mannen ook terug. Je herkent het bij leidinggevenden die:
- Alles zelf willen blijven oplossen
- Moeite hebben om kwetsbaarheid te tonen
- Zich terugtrekken bij tegenslag
- Irritatie of controle inzetten wanneer ze zich onzeker voelen
- In hun privé omgeving weinig delen over wat hen werkelijk bezighoudt
Wanneer dit patroon zich herhaalt, gebeurt er iets in het team. Medewerkers gaan dit ‘spiegelen’. Ze delen minder snel hun zorgen. Ze vragen minder hulp. Ze houden problemen langer bij zich. Sommigen trekken zich terug, anderen kuren zich op hun collega’s uit.
En langzaam groeit de spanning.
Anders wordt het wanneer een leider zichzelf durft te laten zien, emoties kan benoemen en open is over zijn twijfels, ontstaat er een ander effect.
Teamleden ervaren dan o.a:
- Ruimte om zich open uit te spreken
- Veiligheid om fouten toe te geven
- Vertrouwen dat kwetsbaarheid niet wordt afgestraft
- Meer bereidheid om verantwoordelijkheid te nemen
- Meer onderlinge steun
Zo ontstaat er een werkomgeving waarin zowel prestaties als menselijkheid belangrijk zijn. Waar spanning bespreekbaar is voordat die escaleert. Waar het uiten van gevoel getuigt van kracht en niet van zwakheid.
Mentale gezondheid van leiders (en iedere medewerker) is daarmee niet alleen een privézaak. Het is een ook een organisatievraagstuk.
Wat organisaties vandaag al kunnen doen
- Maak mentale gezondheid expliciet bespreekbaar in MT-overleggen. Niet alleen bij verzuim.
- Stimuleer leiders om eigen kwetsbaarheid te tonen. Dit begint bovenaan.
- Maak het omgaan met emoties, spanningen en kwetsbaarheid een vast onderdeel van leiderschapsprogramma’s en teamprogramma’s.
- Neem mentale gezondheid op als een apart onderdeel bij functioneren en beoordelen.
- Geef mentale gezondheid een prominente plek in elke communicatie naar medewerkers.
Tot slot
Mentale kracht betekent niet dat je emoties onderdrukt of doet alsof ze er niet zijn.
Het betekent juist dat je herkent wat je voelt, begrijpt wat het met je doet en er verantwoordelijkheid voor neemt in plaats van het af te reageren op je omgeving.
De campagne Samen voor Kwetsbaarheid maakt daarom duidelijk: het gaat niet om zachter worden, maar om eerlijk zijn naar jezelf.
Voor wat betreft jouw leiderschap:
Durf te erkennen wanneer je onder druk staat
Durf hulp te vragen
Durf te zeggen dat iets je raakt
Daarmee toon je geen zwakte maar juist professioneel leiderschap.
Wil je binnen jouw organisatie een cultuur creëren waarin mentale gezondheid bespreekbaar èn professioneel aangepakt wordt? Ga dan met ons in gesprek.
