Wanneer woorden niets zeggen
Over schijncommunicatie in leiderschap en teams
Recent zette Mathieu Weggeman een interessante post op LinkedIn over ‘Lege communicatie’ Voor ons aanleiding om een artikel te wijden aan (de gevaren van) nietszeggende communicatie van leiders.
In organisaties wordt immers veel gesproken. Over doelen, plannen, samenwerking en betrokkenheid. Vergaderingen zijn gevuld en presentaties zien er gelikt uit.
En toch… te vaak merken we in onze praktijk dat er te weinig gebeurt. Medewerkers knikken, maar veranderen niets. Ze luisteren, maar voelen zich niet geraakt.
Dit fenomeen kunnen we betitelen als schijncommunicatie: communicatie die correct klinkt, maar geen richting, beweging of verantwoordelijkheid oproept. Er kan geen concrete betekenis aan verbonden worden.
Schijncommunicatie is communicatie zonder consequenties: woorden die veilig klinken, maar geen richting, besluit of actie opleveren.
Boodschappen worden gegeven in algemeenheden als bijvoorbeeld: “We moeten…..”, “We zullen …..” , “Er zal…..” of “Dit vraagt om…..”
Dit gebeurt overigens niet alleen van leidinggevenden naar medewerkers, maar net zo goed andersom.
Wat maakt schijncommunicatie zo verraderlijk?
Schijncommunicatie is zelden onwaar. Integendeel: de woorden kloppen vaak inhoudelijk. Het probleem is dat er geen handelingsimplicatie aan verbonden is. Na uitspraken als “dit verdient prioriteit” of “hier gaan we mee aan de slag” , blijft de situatie hetzelfde.
Je kunt na een dergelijke schijncommunicatie steeds dezelfde vraag stellen: “En nu?”
En precies dán valt het stil!
Zes situaties waarin schijncommunicatie zichtbaar wordt
1. Openheid met consequenties
Leidinggevenden zeggen:
“Alles is hier bespreekbaar.”
“We vinden het belangrijk dat iedereen zich uitspreekt.”
Maar wanneer iemand daadwerkelijk iets aankaart, volgt er geen gesprek, geen besluit of zelfs lichte afkeuring.
Risico: medewerkers leren snel wat veilig is om te zeggen en wat niet. Echte signalen verdwijnen, terwijl leiders denken dat ze iedereen goed hebben geïnformeerd.
2. Instemming zonder betrokkenheid
In overleggen hoor je:
“Ja, helder.”
“We moeten hier iets mee”
“Dat nemen we me”
Het klinkt eensgezind, maar niemand voelt zich verantwoordelijk.
Risico: besluiten lijken gedragen, maar stranden in de uitvoering. Frustratie ontstaat omdat “het weer niet loopt”, zonder dat iemand precies weet waarom.
3. Feedback zonder effect
Feedback klinkt dan zo:
“Misschien kun je er nog iets bewuster naar kijken.”
of
“Het is vooral een aandachtspunt.”
Het blijft vaag, veilig en vrijblijvend.
Risico: gedrag verandert niet. Mensen weten niet wat er van hen verwacht wordt, behalve dat “het anders moet”.
4. Grote woorden zonder impact
Er wordt gesproken over:
“Eigenaarschap”
“Samen de schouders eronder”
“We moeten dit met elkaar doen”
Helaas weet niemand wat dit voor hem of haar persoonlijk betekent.
Risico: woorden worden containerbegrippen en verliezen hun waarde. Medewerkers haken af en denken: “Alweer zo’n verhaal!”
5. Stilte vermomd als loyaliteit
Medewerkers zeggen niets, maar denken:
“Het heeft toch geen zin.”
“Mooie woorden, maar er verandert toch niets.”
Risico: spanningen stapelen zich op. Wat niet wordt uitgesproken, verdwijnt niet, maar komt later terug als conflict, uitval of vertrek. Lees dit artikel nog eens.
6. Verantwoordelijkheid doorschuiven via proces- en overlegtaal
Schijncommunicatie ontstaat ook wanneer verantwoordelijkheid wordt verpakt in proceswoorden en zinnen als:
“Dit moeten we goed bestuderen”,
“Daar gaan we nog een overleg voor plannen”,
“Laten we dit meenemen naar het MT”,
klinken verstandig en professioneel, maar in de praktijk wordt vervolgens te weinig de ‘koe’ daadwerkelijk bij de horens gepakt.
Risico:
Besluiten worden uitgesteld, problemen blijven liggen en medewerkers raken het gevoel kwijt dat er ooit iets wordt afgerond. Wat bedoeld is om zorgvuldig te zijn, wordt ervaren als ontwijkend. Vertrouwen slijt niet door fouten, maar door eindeloos praten zonder besluit.
Waarom schijncommunicatie zo hardnekkig is?
Schijncommunicatie is comfortabel. Het vermijdt keuzes, risico, conflict en verantwoordelijkheid. Uitspraken als “Hier moeten we zorgvuldig mee omgaan” of “Dit vraagt om verdere afstemming” klinken professioneel, maar stellen handelen uit.
Op papier en bij aandeelhoudersvergaderingen zal het prima werken.
Op de werkvloer niet.
Wat dit vraagt van leiderschap
Niet méér woorden, maar scherpere woorden.
Niet “We moeten”, maar Wie doet Wat, Wanneer en Waarom.
Elke uitspraak verdient dezelfde toets: Wat verandert er hierna?
Tot slot
Organisaties lopen niet vast door een gebrek aan communicatie, maar door communicatie die niets meer doet.
Wie dat herkent en durft te benoemen, voorkomt dat woorden hun waarde verliezen.
Dat is geen semantiek.
Dat is leiderschap.
